door Rejo Zenger

Briljant plan: geef blinden een bodycam

De Amsterdamse politie wil bodycams. Zo graag dat ze blind is voor de realiteit: er bestaat weinig of geen wetenschappelijk verantwoord onderzoek dat bewijst dat bodycams inderdaad “een de-escalerende en zelfs disciplinerende werking kunnen hebben”.

De Amsterdamse burgemeester stuurde recent een rapport van de politie over een aanstaande pilot met bodycams aan de gemeenteraad. “Ter kennisname”, want de raad heeft bar weinig in te brengen. Wie het rapport doorleest, raakt snel overtuigd van al het moois dat de bodycam zou brengen. Maar wie beter leest, gaat in een hoekje huilen.

De politie haalt voor de onderbouwing van haar claim dat bodycams “een de-escalerende en zelfs disciplinerende werking kunnen hebben” de Amerikaanse criminoloog Michael White aan. De politie verzwijgt daarbij dat White in 2014 constateerde dat er bijzonder weinig wetenschappelijk verantwoord onderzoek is gedaan naar de effecten van bodycams: “The overwhelming theme of this review is the lack of available research on the technology.” En hoewel de Amsterdamse politie anders doet geloven, is dat in de laatste paar jaar niet veranderd. De politie misleidt de lezer met de vier gegeven voorbeelden.

Eerste experiment beantwoordt belangrijkste vragen niet

Het eerste voorbeeld laat weliswaar mooie resultaten zien, maar beantwoord niet de belangrijke vragen over het waarom van die resultaten. De politie verwijst naar een experiment in Rialto in de Verenigde Staten waarbij, na invoering van de bodycams, het gebruik van geweld door de politie met 63 procent afnam en het aantal klachten tegen de politie met 88 procent daalde. Mooie cijfers, maar wat de politie er niet bij vermeldt is dat in diezelfde periode het aantal klachten en het geweldsgebruik ook daalde bij de diensten zonder bodycams.

Bovendien is niet duidelijk waarom dat gebruik van geweld afnam. Kwam dat omdat agenten, als ze uitgerust zijn met een bodycam, verantwoordelijker met hun geweldsmonopolie omsprongen? Of kwam het omdat de agenten situaties, waarbij gebruik van geweld voor de hand lag, uit de weg gingen uit angst voor represailles bij het maken van fouten? En zijn burgers minder klachten gaan indienen omdat ze minder reden hadden of omdat de bereidheid afnam?

Tweede experiment is zelfde onderzoek als eerste

Dat het tweede voorbeeld vrijwel identieke resultaten laat zien is niet verwonderlijk: dat onderzoek is gewoon hetzelfde onderzoek als bij het eerste voorbeeld.1 Net zo min vermeldt de politie dat de onderzoekers concludeerden dat “substantial effects of body-worn-video that can potentially offset the benefits which future research needs to explore.” Er zou dus eerst veel meer onderzoek gedaan moeten worden naar hoe dit soort camera’s eigenlijk écht werkt, voordat je die bodycams op verantwoorde wijze op grotere schaal kunt inzetten.

Derde experiment niet wetenschappelijk verantwoord

Het derde voorbeeld dat de politie aanhaalt bewijst niets. Het gaat over een proef in Amsterdam Nieuw-West, waarbij de camera werd ingezet tijdens wat zijzelf “Ramadan-diensten” noemde.2 De evaluatie werd beoordeeld in een literatuuronderzoek dat in opdracht van de politie werd uitgevoerd. Daarin werd geconcludeerd: de evaluatie voldoet niet aan de methodologische eisen die voor wetenschappelijk verantwoord onderzoek nodig zijn. En: de evaluatie duldt ‘geen conclusies over causaliteit over de effecten van de bodycams.’ Hoe brengt de politie de resultaten in haar pleidooi voor meer bodycams? Juist.

Vierde experiment is nog helemaal niet af

En het vierde voorbeeld is helemaal geen voorbeeld. Dat is niet meer dan een opmerking dat ook de gemeente een experiment met bodycams is gestart, waarvan “de eerste resultaten binnenkort worden verwacht.” Hoe verantwoord die proef is uitgevoerd, is niet bekend. Net zo min is bekend of die proef wel uitwijst dat de bodycams, in de context van de handhaving van de regels rondom taxi’s, wel bewijst wat de politie beweert. Ik wil dat overigens best voorspellen: niet of nauwelijks.

Politie gaat koste wat het kost bodycams gebruiken

Kortom: de politie gelooft heilig in de zalvende werking van de bodycams, maar kan haar boude claims daarvoor niet onderbouwen. In een van de laatste paragrafen van het rapport van de Amsterdamse politie wordt dat ook wel erkend: er zijn veel vragen en beantwoording vereist zeer specialistisch onderzoek. De politie negeert dat. Om de inzet van bodycams toch te rechtvaardigen worden alleen de gebruikte technologie en de subjectieve “veiligheidsbeleving van de agent” onderzocht.


  1. Als (als!) het al niet hetzelfde onderzoek is, dan wel een onderzoek dat uitgevoerd is op basis van hetzelfde experiment. Die dataset is de basis geweest voor meerdere artikelen. Omdat de politie geen referenties naar de specifieke onderzoeken in haar rapport heeft opgenomen kunnen we niet anders dan gokken welke onderzoeken de politie bedoelde. 

  2. Zie deze evaluatie van de Amsterdamse politie, vorig jaar op verzoek van Freedom Inc openbaar gemaakt